Do działań przesiewowych zalecanych i stosowanych w prewencji wtórnej niektórych nowotworów złośliwych należą badania:

E

Podnoszone są wątpliwości co do zasadności wykonywania mammografu w celach przesiewowych. Zwraca się uwagę na nadrozpoznawalność raka piersi i zagrożenia medyczne związane z dalszą diagnostyką i niepotrzebnym leczeniem, co może skutkować wzrostem umieralności z innych przyczyn, równoważącym zmniejszenie umieralności z powodu raka piersi. Ponadto obserwowane zmniejszenie umieralności z powodu raka piersi może być wynikiem przede wszystkim poprawy skuteczności leczenia tego nowotworu, a nie jego większej wykrywalności. Jednak stanowisko WHO wyraźnie wskazuje, że w krajach o dobrym systemie ochrony zdrowia badania przesiewowe są rekomendowanym sposobem walki z umieralnością z powodu raka piersi. [Interna Szczeklika 2023, red. P. Gajewski, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023, s. 2345] Do dzisiaj profilaktyka i wczesne wykrywanie raka szyjki macicy jest jednym z najlepiej rozwiniętych i efektywnych przykładów skutecznego zapobiegania rozwojowi choroby nowotworowej na skalę światową. Masowe wykorzystanie profilaktyki cytologicznej w systemie populacyjnym, polegające na powtarzaniu i ocenie wymazów komórkowych z szyjki macicy doprowadziło do spektakularnych efektów epidemiologicznych. W państwach wysoko rozwiniętych, które zdecydowały się na tego rodzaju działania profilaktyczne, zachorowalność na raka szyjki macicy spadła o 50%, a umieralność o 70%. [Bręborowicz, Położnictwo i ginekologia Tom II, 2020, s. 453] Uczestnictwo w programie przesiewowym z użyciem testów na krew utajoną zmniejsza umieralność na raka jelita grubego o 20-30%, skrining sigmoidoskopowy daje redukcję umieralności o ~50%, natomiast wykonywanie kolonoskopii przesiewowej zmniejsza umieralność o 60-70%. Wybór metody zorganizowanych badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego w danym kraju zależy od lokalnej sytuacji epidemiologicznej, dostępności sprzętu i personelu oraz uwarunkowań ekonomicznych. Należy podkreślić, że ten skrining przynosi w perspektywie wieloletniej oszczędności dla systemu ochrony zdrowia. [Interna Szczeklika 2023, red. P. Gajewski, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023, s. 2346] Nadzór: u nosicieli mutacji genu APC od 12.-15. rż. co 1-2 lata należy wykonywać kolonoskopię (co rok, jeśli stwierdzono polipy) do czasu profilaktycznej kolektomii lub proktokolektomii (wskazane przed 25. rż.). U chorych z AFAP wykonywanie kolonoskopii co 1-2 lata należy rozpocząć w 18.-20. rż. Po leczeniu operacyjnym należy nadal prowadzić nadzór endoskopowy co 1-2 lata z uwagi na ryzyko rozwoju raka w pozostawionej części odbytnicy lub zbiorniku jelitowym. [Interna Szczeklika 2023, red. P. Gajewski, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023, s. 1118]